...สรุปเกี่ยวกับการปฏิรูปวิทยาศาสตร์ศึกษาในประเทศญี่ปุ่น...
..........................................................
1. นโยบายปฏิรูปวิทยาศาสตรศึกษาในอดีต
ประเทศญี่ปุนรับวิทยาการจากประเทศตะวันตกตั้งแตสมัยโทกุคาวะ ตอมาในสมัยเมจิไดมีนโยบายสงเสริมวิทยาศาสตรเพื่อพัฒนาอุตสาหกรรมและความเขมแข็งของกองทัพ นโยบายนี้สืบเนื่องตอมาจนถึงสมัยสงคราม
โลกครั้งที่ 2 แตเมื่อพายแพสงครามโลกก็ตระหนักวาวิทยาศาสตรและเทคโนโลยีของประเทศตนยังไมกาวหนาเทา
ที่ควร จึงหันมาเน้นนโยบายพัฒนาวิทยาศาสตรเพื่อเปนพื้นฐานของการฟนฟูประเทศที่มุ่งสูสันติสุขแทนวิทยาศาสตร์เพื่อความรํ่ารวยและการยุทธ์
2. วิสัยทัศนผูนำประเทศ นโยบาย และกฎหมายเกี่ยวกับการปฏิรูปวิทยาศาสตรศึกษาครั้งลาสุด
ปญหาของวิทยาศาสตรศึกษาในญี่ปุน ชวงทศวรรษที่ 1980 มีหลายประการ เชน จํานวนนักเรียนที่เลือกเรียนวิชาฟสิกสในระดับมัธยมศึกษาตอนปลายลดลงอยางนาวิตก ผูจบมัธยมศึกษาตอนปลายก็ไมนิยมเรียนตอในวิทยาลัยการอาชีพทางวิทยาศาสตรและเทคโนโลยี นักศึกษาในมหาวิทยาลัยก็หลีกเลี่ยงการเรียนวิชาในสาขาวิทยาศาสตรและเทคโนโลยี ความไมนิยมเรียนตอสายวิทยาศาสตรและเทคโนโลยีสาเหตุจากพื้นฐานทางวัฒนธรรม ซึ่งผูคนไมใหความสําคัญ และมีทัศนคติเชิงลบต่อวิทยาศาสตรและเทคโนโลยี ทําใหนักเรียนนักศึกษาเปลี่ยนไปสนใจสาขาวิชาอื่น ๆ นอกจากนี้ การเรียนการสอนคอมพิวเตอรในโรงเรียนประถมและมัธยมของญี่ปุน ยังอยูเพียงแคระดับเริ่มตน เทานั้น ถึงแมวาวิทยาการคอมพิวเตอรของประเทศจะอยูในอันดับสองของโลกแลวก็ตาม
3. หลักสูตรและรูปแบบการจัดการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์ในแตละระดับการศึกษา
การสอนวิทยาศาสตรศึกษามีมาตั้งแต่ พ.ศ. 2415 ในชวงแรกเนนวิทยาศาสตร์เกี่ยวกับธรรมชาติ ตอมามีการปรับปรุงหลักสูตรวิชาวิทยาศาสตรอีกหลายครั้ง เฉพาะหลังจากสงครามโลกครั้งที่ 2 ถึง พ.ศ. 2532 มีการปรับปรุงหลักสูตร 5 ครั้ง ครั้งที่ 1 เนนวิทยาศาสตรเพื่อชีวิตประจําวัน โดยใหเด็กเปนศูนยกลางและเนนการแกปญหาอยางเปน วิทยาศาสตร ครั้งที่ 2 เนนการใชอุปกรณวิทยาศาสตรในการสอน ยกระดับการแกปญหาทางวิทยาศาสตรใหสูงขึ้นและเนนเด็กเปนศูนยกลางเชน เดิม ครั้งที่ 3 เนนการเรียนรูอยางเปนระบบและทักษะการคิดอยางเปนวิทยาศาสตร ครั้งที่ 4 เนนการเรียนรูแบบสอบสวนความรู ความคิดรวบยอดทางวิทยาศาสตรและวิธีการเชิงวิทยาศาสตร์ ครั้งที่ 5 เนนการสอนโดยยึดผูเรียนเปนศูนยกลาง บูรณาการเนื้อหาวิชาและการเรียนรูจากประสบการณ
4. การเตรียมเขาสูอาชีพครูและการพัฒนาครูประจําการ
หลังจากสงครามโลกครั้งที่ 2 นักศึกษาที่จะเปนครู ตองผานการศึกษาในระบบมหาวิทยาลัยหรือวิทยาลัย เมื่อจบแลว ตองสอบขอรับใบอนุญาตประกอบวิชาชีพครูใบอนุญาตนี้จําแนกประเภทตามระดับโรงเรียนและภูมิหลังทางการศึกษาของผู้สมัครวิชาบังคับ สําหรับผูที่จะตองสอบเขาเปนครูประถมศึกษา ไดแก ภาษาญี่ปุน สังคมศึกษา คณิตศาสตร วิทยาศาสตร สิ่งแวดลอมของชีวิต ดนตรี ศิลปะ งานชาง การเรือน และพลศึกษา สวนผูที่จะเปนครูมัธยมศึกษาตอนตน และตอนปลาย จะตองสอบวิชาเฉพาะสาขาดวย โรงเรียนที่รับเขาเปนครูจะเปนผู้กำหนดคุณสมบัติเหลานี้ โดยบังคับ
ดวยวา จะตองเรียนวิชาจริยศึกษาและวิธีสอนจริยศึกษามาแลว
ครูมีสิ่งเอื้ออํานวยสําหรับการพัฒนาตนเองดานการสอนวิชาวิทยาศาสตรหลายอยาง เชน คูมือการสอน ซึ่งมี จําหนายทั่วไปในราคาถูก สถานภาพของครูในญี่ปุนคอนขางสูงและเปนที่ยอมรับของสังคม ครูมีเสรีภาพทางวิชาการมาก และมีความรับผิดชอบที่จะพัฒนาตนเอง วัฒนธรรมญี่ปุนเอื้อตอการทํางานเปนทีมและการเรียนรูจากเพื่อนครู กิจกรรมพิเศษของโรงเรียนเปนกระบวนการพัฒนาครูทางออม
5. มาตรฐานการศึกษาและแนวทางการประเมินผล
กระระทรวงการศึกษา ฯ อาศัยหลักสูตรแกนกลางหรือ Course of Study เปนเครื่องมือกําหนดมาตรฐานขั้นตํ่าของเวลาเรียนวิชาวิทยาศาสตร ระดับประถมปที่ 3-6 และระดับมัธยมศึกษา ทั้งตอนตนและตอนปลาย นอกจากนี้ยังกําหนดมาตรฐานดานเนื้อหา แนวการสอนภาคปฏิบัติ แนวการจัดทําแผนการสอน และเลือกเนื้อหาใหเหมาะกับสภาพ
ทองถิ่นและแตละบุคคล ไวในเอกสารดังกลาวดวยมาตรฐานของตําราเรียนวิทยาศาสตรมีระดับสูง เพราะระบบอนุมัติตําราเรียนในประเทศ
ญี่ปุนเปนระบบเปดใหภาคเอกชนกับผูทรงคุณวุฒิทางวิชาการ รวมมือกันจัดทําตำราเรียนที่สอดคลองกับวัตถุประสงค เปาหมาย และเจตนารมณอื่น ๆ ของหลักสูตรและสอดคลองกับสภาพของทองถิ่นและผูเรียน นอกจากนี้ยังเปดโอกาสให้ผู้ใช้ตํารา คือ ครูผูสอนแตละวิชามีสวนรวมในการเลือกตำราเรียน
กฎกระทรวงการศึกษาฯ ออกตามความในกฎหมายการสงเสริมวิทยาศาสตรศึกษาไดกําหนดเกณฑมาตรฐานอุปกรณ์การสอนวิทยาศาสตรและอุปกรณการสอนคณิตศาสตรไวอยางชัดเจนทุกระดับ ตั้งแต่ประถมศึกษาจนถึงมัธยมศึกษาตอนปลาย นอกจากนั้นกฎหมายการสงเสริมวิทยาศาสตรศึกษายังกําหนดใหรัฐบาลจัดสรรเงินอุดหนุนการจัดซื้อ
อุปกรณเหลานี้ ใหแกโรงเรียนในสังกัดองคกรปกครองสวนทองถิ่น 1 ใน 2 ของคาใชจาย
การประเมินผลวิทยาศาสตรศึกษาในระดับประถมศึกษาและมัธยมศึกษาตอนตน ซึ่งเปนการศึกษาภาคบังคับยึดหลักการเลื่อนชั้นโดยอัตโนมัติ สวนในระดับมัธยมศึกษาตอนปลายเปนการเรียนการสอนแบบระบบหนวยกิต ประเมินผลการเรียนชนิดจําแนกเกรด โดยทําการประเมินผลทั้งดานความรูความเขาใจ ดานเจตคติและวิธีคิดอยางเปนวิทยาศาสตร และดานทักษะกระบวนการคนควาหาความจริงตามวิธีการทางวิทยาศาสตร
ความแข็งแกรงทางวิทยาศาสตรและเทคโนโลยีของญี่ปุน เมื่อเทียบกับนานาประเทศที่พัฒนาแล้วและกําลังพัฒนา พบวา มีมาตรฐานระดับสูง ประมาณอันดับ 3 ของโลก โดยเฉพาะในสาขาวิชาเคมีวิเคราะห วิศวกรรม อาหารและเกษตร เทคโนโลยีชีวภาพ และเภสัชศาสตร ซึ่งเปนอันดับ 2 ของโลก
6. การเปรียบเทียบกับวิทยาศาสตรศึกษาในประเทศไทย
การเปรียบเทียบวิทยาศาสตรศึกษาในประเทศญี่ปุนกับวิทยาศาสตรศึกษาในประเทศไทยพบวามีความแตกตาง
กับประเทศไทยมากทุกดาน โดยประเทศญี่ปุนมีวิสัยทัศนของผูนําที่ชัดเจนและคอนขางกาวราว มีนโยบายที่ตอเนื่องแนนอน ใชกลยุทธที่มีประสิทธิภาพและประสิทธิผล เชน ใชกระบวนการทางกฎหมาย สวนดานหลักสูตรและการสอน
ญี่ปุนปรับปรุงหลักสูตรวิทยาศาสตรศึกษาอยางตอเนื่อง เนนการสังเกตและการทดลอง สนับสนุนใหปฏิบัติจริงและเน้นเนื้อหาที่สัมพันธกับสภาพทองถิ่น การพัฒนานักศึกษาครูเนนเนื้อหาวิชาชีพครูและวิชาพื้นฐานมากกวาการฝกสอน แตมีการฝกอบรมครูประจําการที่เปนระบบ ตอเนื่องมีแผนการที่รัดกุม ดานมาตรฐานของวิทยาศาสตรศึกษา ใชหลักสูตรกลางเปนสิ่งกําหนดมาตรฐานของเวลา วัตถุประสงค
